Zondagmiddag@HetNatuurhistorisch

Bijna elke eerste zondagmiddag van de maand is er in de Hoboken Salon van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam een informele, korte lezing of presentatie. Onderwerpen zijn net zo divers als de sprekers en soms is er een aansluitende wandeling in de omgeving of een rondleiding door het museum. Altijd komen er collectiestukken uit het depot.

‘Zondagmiddag@HetNatuurhistorisch’ begint stipt om 15.00 uur en de toegang is gratis met een geldig toegangskaartje van het museum. Er is plaats voor maximaal 50 personen. Voor iedereen, behalve kleine kinderen.

Reserveren: e-mail naar zondagmiddag(at)hetnatuurhistorisch.nl en vermeld met hoeveel personen u komt.

Programma*

In december 2016 is er geen zondagmiddaglezing. In het nieuwe jaar is er weer maandelijks een zondagmiddaglezing.

* wijzigingen voorbehouden

 

Geweest

6 november 2016: Melanie During - Is een spoor van een dier het bewijs van zijn bestaan? 

Melanie During neemt u mee naar de steengroeve in Winterswijk, een bijzondere locatie waar vondsten zijn ontdekt van skeletdelen van mariene reptielen en loopsporen van landreptielen. Deze bijzondere pootafdrukken zijn in de tentoonstelling Opgeraapt Opgevist Uitgehakt opgenomen. Aan de hand van het concept evolutie, waarbij dieren en planten zich ontwikkelen tot een organisme dat nog beter is aangepast aan de omgeving of omstandigheden, zoekt zij naar antwoorden op de vraag waarom het ene reptiel zich wel verder ontwikkeld heeft en het andere reptiel niet. Sporen van 230 miljoen jaar oud? Kan je daar nog wat mee? Waarom zijn die belangrijk? En wat heeft evolutie daarmee te maken? En: is een spoor van een dier het bewijs van zijn bestaan? 

Melanie During is paleontoloog, preparateur en was expeditielid bij de Triceratops-opgraving van Naturalis. Ook heeft zij meegewerkt aan de opgraving van de 230 miljoen jaar oude repielensporen in Winterswijk die een ereplaats hebben in de tentoonstelling Opgeraapt Opgevist Uitgehakt.

2 oktober 2016: Norbert Peeters - Botanische revolutie: de plantenleer van Charles Darwin

Charles Darwin, beroemd natuurvorser, wordt vooral geassocieerd met de Galapagoseilanden, de Darwinvinken en de publicatie van ‘On the Origin of Species’ (1859) waarin hij zijn evolutieleer uiteenzet. Slechts een enkeling kent Darwin als plantkundige. Geplaatst in een evolutionaire context laat Norbert Peeters zien dat Darwin een ware revolutie teweeg bracht in onze kijk op planten. Hierin ontwaarde hij als eerste de eigenlijke betekenis van orchideeën, de macabere aard van vleesetende planten en de vreemde klimtechnieken van rank- en slingerplanten. Darwin ontdekte dat planten zintuiglijke organismen zijn. Jonge scheuten en bladeren nemen licht waar en reageren hierop. Deze zondagmiddaglezing gaat over deze botanische inzichten en  ontdekkingen, maar ook over de gedeelde fascinatie van Peeters als Darwin: vleesetende planten. Zij zijn aangepast om insecten en andere dieren te vangen en zelfs te verteren. Raak verwonderd door bijzonder bewegende tentakels, groene grijparmen en vegetatieve valstrikken, inzichtelijk gemaakt met plantenproefjes van Darwin zelf.

Norbert Peeters studeerde archeologie en filosofie aan de Universiteit Leiden. Samen met filosoof Th.C.W. Oudemans schreef hij eerder ‘Plantaardig: vegetatieve filosofie’ (2014), dat in 2015 genomineerd werd voor de Jan Wolkersprijs voor het beste Nederlandse natuurboek. In 2016 verscheen zijn boek ‘Botanische revolutie’ over de plantenleer van Darwin. Als botanisch filosoof schrijft Peeters op het raakvlak van filosofie en botanie.

Norbert Peeters is tijdens deze lezing pop-up wetenschapper in het kader van het Weekend van de Wetenschap.

Wouter van Steenis
4 september 2016: Wouter van Steenis 'De zweefvliegen van Rotterdam'

Als lid van de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie begon Wouter van Steenis in het Wittensteinpark in Dordrecht zweefvliegen te vangen en te determineren. Nu, 30 jaar later, is hij ecoloog bij Natuurmonumenten en bestudeert hij in zijn vrije tijd de zweefvliegen van Europa, Noord-Amerika en Australië. Voor de lezing keert hij terug naar het begin: de zweefvliegen van Rotterdam en omgeving. Hoe leven ze en wat vertellen ze ons over de natuur in de grote stad. Na de lezing kunt u mee op een korte excursie door het Museumpark, op zoek naar zweefvliegen.

7 augustus 2016 Tale Sliedrecht –  Hoe deelt een cel?

Alle dieren en planten, bacteriën of schimmels ontstaan en groeien via complexe processen als celdelingen en verdubbeling van DNA. Hoewel je misschien denkt dat je momenteel rustig dit stukje tekst zit te lezen, zijn je cellen zijn druk aan het delen, vele miljoenen malen! Dit duizelingwekkende aantal celdelingen is nodig om te groeien, om het lichaam gezond te houden door bijvoorbeeld beschadigd weefsel te vervangen.

In deze zondagmiddaglezing laat Tale je kennismaken met de wereld van de celdeling bij mens, plant en dier. Hoe zorgt de cel ervoor dat dit keer op keer op keer goed geregeld wordt? Wat zijn de gevolgen als een cel zich niet aan de regels houdt? Het zijn vragen van levensbelang en om dit inzichtelijk te maken neemt hij je mee in zijn dagelijks wereld; die van de cel, DNA, chromosomen, trekdraden en ’motoreiwitten’. Collectiestukken die normaliter opgeborgen blijven, worden speciaal voor deze lezing uit het depot gehaald om te laten zien ‘waar het misgegaan is’. 

Tale Sliedrecht behaalde in 2008 zijn master Plant Biology aan de Universiteit Utrecht. In het lab van professor Geert Kops deed hij zijn promotieonderzoek naar de moleculaire regulatie van de celcyclus. Na zijn promotie in 2013 heeft hij het laboratorium verlaten en is zich gaan richten op medicijnontwikkeling. Momenteel is hij werkzaam in meerdere grote Europese samenwerkingsprojecten tussen academici en de Pharmasector.

Dick Mol
3 juli 2016: Dick Mol ‘Foute souvenirs - wat mag wel en wat mag niet?’

Maak van een terugkomst uit verre oorden geen teleurstelling! Wat mag wel en wat mag niet de grens over? Moet je over een koffer vol souvenirs belastingen betalen en welke goederen zijn aan beperkende (uitvoer en invoer)maatregelen onderworpen zijn? Mag je zomaar koralen en schelpen meenemen? Of geprepareerde vlinders. Of een schedel van ... Hoe kom ik aan een vergunning zodat ik die natuurvoorwerpen probleemloos kan invoeren? Spreker van deze zondagmiddaglezing is Dick Mol, douaneambtenaar op de luchthaven Schiphol. Hij zal spreken over de Douane; de fiscale en de niet fiscale taken op het terrein van Veiligheid, Gezondheid Economie en Milieu. Met een aantal (nu museum)stukken die ooit door de Douane in beslaggenomen zijn binnen handbereik, wordt het een bijzondere lezing met een realistische kijk op natuurhistorie van over de grenzen. Met nuttige tips voor vakantiegangers.

Dick Mol is nauw betrokken bij Het Natuurhistorisch als als honorair-onderzoeksmedewerker. Hij heeft zich als amateur-paleontoloog op het gebied van fossiele zoogdieren zoals mammoeten, neushoorns en reuzenluiaarden internationaal doen gelden. In het dagelijks leven is hij douaneambtenaar en belast met de opsporing van namaak-merkproducten.

Bob Hartog
5 juni 2016: Bob Hartog ‘Rotterdams Platteland’

Je verwacht het misschien niet. Maar op fietsafstand van Het Natuurhistorisch, langs de noordrand van Rotterdam, beheert Natuurmonumenten diverse natuurgebieden. Van mei tot en met oktober 2016 is daarover in het museum een expositie: Rotterdams Platteland. Tijdens deze zondagmiddaglezing vertelt Bob Hartog van over de onverwacht rijke poldernatuur bij Rotterdam. Zoals de eendenkooien Schipluiden en Aalkeetbuiten, de bloemrijke hooilandjes van de Vlietlanden en nieuwe poldernatuur die Natuurmonumenten de komende jaren direct bij de stad gaat beheren. Na afloop neemt Bob een kijkje in de tentoonstelling. 

Bob Hartog werkt sinds vijftien jaar bij Natuurmonumenten. In Zuid-Holland en Zeeland ondersteunt hij boswachters bij de ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden, inclusief het bewaren van bijbehorend erfgoed en het toevoegen van passende belevingsmogelijkheden voor bezoekers. Zo heeft hij een bijdrage mogen leveren aan natuureiland Tiengemeten. Momenteel is hij actief voor de Rotterdamse stadsrand.

De Nooy (links) & Geene
1 mei 2016: Anne Geene & Arjan de Nooy 'De making of Ornithology'

De tentoonstelling ‘Ornithologie’ die nog t/m 5 juni 2016 in Het Natuurhistorisch te zien is presenteert unieke fotografische observaties uit het vogelrijk vastgelegd door Anne Geene en Arjan de Nooy. Geordend naar de thema’s ‘Camouflage’, ‘Vogelgeometrie’, ‘In vlucht’, ‘Snelheid’, ‘Struisvogelpolitiek’ en ‘Groepsdynamiek’ is de tentoonstelling niet alleen een fotografische studie naar vogels maar ook een vogelexcursie in de fotografie. Basis van de expositie is het 300 pagina’s tellende fotoboek ‘Ornithology’. In deze zondagmiddaglezing nemen Geene en De Nooy - twee vreemde eenden in de wereld van vogelfotografie - u mee door het boek en vertellen daarbij hoe ze te werk zijn gegaan en ontdekkingen deden waar wetenschappers en klassieke vogelfotografen achteloos aan voorbijgaan. Na afloop signeren ze het boek (dat vier sterren scoorde in de Volkskrant) en nemen ze u mee op vogelexcursie door de tentoonstelling.

Anne Geene (Breda, 1983) studeerde fotografie aan de Koninklijke academie Den Haag en Sint Joost Breda Haar eindexamenproject ‘Perceel 235 / Encyclopedie van een volkstuin’ werd door NRC verkozen tot beste fotoboek van 2010. Aan de hand van foto’s onderzoekt, verzamelt, inventariseert, archiveert en ordent zij de wereld om haar heen volgens een schijnbare logica. Schijnbaar, want haar interpretatie is strikt persoonlijk en een knipoog naar onze drang tot ordenen en weten. Zie annegeene.nl

Arjan de Nooy (Goes, 1965) studeerde scheikunde en fotografie. Hij werkt zowel met eigen foto’s als met gevonden materiaal. De verhalen die hij construeert geven de foto’s een artificiële context en bepalen daardoor hun betekenis. Zijn werk is vinden op de website denooycollection.com en in de publicaties De facto (2009), Haarscherp (2012) en Party Photographer (2014). Zie arjandenooy.com

Frans Slieker
3 april 2016: Frans Slieker 'Een (digitaal) kijkje in de museumcollectie'

Voor Het Natuurhistorisch is de collectie het fundament van tentoonstellingen, museumlessen, onderzoek en publicaties. De verzameling telt ongeveer 390.000 natuurhistorische voorwerpen. Insecten (vlinders, kevers) en weekdieren (schelpen) vormen met 90% de meerderheid. Samen met de belangrijkste basisgegevens (soortnaam, vindplaats, vinddatum) zijn die collectiestukken niet alleen systematisch opgeborgen maar ook stuk voor stuk digitaal geregistreerd in de voor iedereen vrij-toegankelijke collectie-database van het museum. Schelpendeskundige Frans Slieker zal in deze zondagmiddaglezing vertellen hoe hij het digitaal ontsluiten van de collectie aanpakt en wat het eindresultaat is van dit monnikenwerk. Dat er daarbij niet alleen virtuele collectiestukken maar ook echte schelpen en insecten getoond worden, spreekt voor zich.

Frans Slieker is software-ontwikkelaar en al tientallen jaren honorair conservator van het museum. Zijn expertise ligt bij de keverslakken en andere weekdieren, maar als drijvende kracht achter het digitaal registreren van de museumcollectie heeft hij onlangs het 100.000ste opgeprikte insect in zijn handen gehad.

Niek Hilkmann

6 maart 2016: Niek Hilkmann 'Heeft de dodo zichzelf laten uitsterven?' 

Ook de natuurwetenschappen kennen zo hun geniale gekken en gekke genieën. Tijdens deze zondagmiddaglezing wordt er zo eentje uitgelicht; Dr. A.C. Oudemans schreef in 1913 het boek 'Dodo-Studiën', waarin hij een poging deed om de aanwezigheid van dodo's in Nederland voor 1598 te onderbouwen aan de hand van een gevelsteen in Veere. Deze theorie wordt tegenwoordig door de meeste dodologen weggewuifd als zijnde vergezochte, onwetenschappelijke lariekoek, maar waar ligt de grens tussen feit en fictie eigenlijk bij een dier waarvan vrijwel de gehele geschiedenis op speculatieve gronden rust? Niek gaat het verhaal van de dodo nog eens na en bespreekt waar Oudemans zijn ideeën vandaan haalde. Misschien waren die zo gek nog niet?

Niek Hilkmann is eigenzinnig, ‘afgestudeerd dodoloog’, muzikant, dichter, media-archeoloog, organisator van WORM, vogelverzorger en altijd bezig met ‘nog meer te worden’. Hij is in het bezit van zijn eigen replica dodoschedel, maar zal voor deze gelegenheid gebruik mogen maken van het exemplaar dat in Het Natuurhistorisch aanwezig is.  

Koos Buist
24 januari 2016: Koos Buist 'De wildernis op een stoeptegel'

let op: in de maand januari is de lezing eenmalig de laatste zondag

 

Met het 'Project Urbaan afval en natuur' heeft beeldend kunstenaar Koos Buist de afgelopen jaren in verschillende steden, zowel in binnen- als buitenland, visueel straatonderzoek gedaan naar ‘micro-stadsnatuur’ en afval. Verschillende kunstwerken in de vorm van video’s en installaties, zijn daarvan het resultaat.

 

Tijdens een studie-uitwisseling in Joensuu (Finland) is het idee voor het project ontstaan. Daar kwam in de lente een wintervoorraad aan straatafval tevoorschijn vanonder de smeltende sneeuw.  Het verzamelen van dit afval en het verwerken tot een kunstwerk inspireerde tot het UA&N-project. Enkele jaren later in Lima, Peru begon het project officieel. Hamburg, Amsterdam en Groningen volgden. In iedere stad lag de nadruk op nieuwe perspectieven.

 

Het project 30x30 - flora, fauna en afval op stoeptegels, resulteerde in een museale tentoonstelling. Hiervoor roofde Koos Buist zeven stoeptegels uit verschillende delen van Rotterdam - van sjiek Kralingen en levendig Delfshaven tot een verlate havenkade en het sleetse Zuidplein - en onderzocht deze minimilieus samen met leden van het Nederlands Genootschap voor Microscopie. Tijdens de zondagmiddag lezing neemt Koos Buist u mee langs zijn onderzoeken en deelt hij zijn verrassende vondsten uit verschillende steden. Zijn thema: de wildernis op een stoeptegel voor je voordeur of het verborgen leven in de vergeten hoeken van je keuken.

 

Dr Laurens Sparrius
4 oktober 2015: Laurens Sparrius 'Korstmossen op stoeptegels en grafzerken'

'Living on the edge' is het motto van veel korstmossen. De symbiose van schimmel en alg groeit op plekken waar andere planten en dieren het voor gezien houden. Bioloog Laurens Sparrius maakte in zijn studietijd kennis met deze boeiende soortgroep. Gewapend met loep, zakmes en druppelflesjes met chemicaliën gaat hij er in zijn vrije tijd wekelijks op uit om korstmossen door heel Nederland in kaart te brengen, samen met een kleine groep amateuronderzoekers. Tijdens de zondagmiddaglezing vertelt hij over de natuur waar je nu dagelijks overheen loopt, maar die uiteindelijk ook bezit neemt van je laatste rustplaats.

Sinds 2003 is Laurens Sparrius (1976) verbonden aan de Bryologische en Lichenologische Werkgroep, waar hij het Nederlandse onderzoek aan mossen en korstmossen coördineert. Hij promoveerde in 2011 op onderzoek aan de relatie tussen bodemchemie en door korstmossen gedomineerde vegetaties in zandverstuivingen aan de Universiteit van Amsterdam. Tegenwoordig werkt hij als onderzoeker bij FLORON aan het beschrijven van veranderingen in het voorkomen van wilde planten, mossen en korstmossen.

Deze lezing vindt plaats in het kader van Pop-up wetenschapper in het Weekend van de Wetenschap.

Walter Langendoen
6 september 2015: Walter Langendoen 'Hoe het fossielenvirus mij besmette'

Toen Maasvlakte 2 in mei 2012 opende, raapte Walter Langendoen een stukje barnsteen op. Hij zocht verder op het strand en vond, tot ieders verbazing, keer op keer fossiele hyenakeutels en andere bijzondere zoogdierfossielen. Die versteende drollen beschouwt hij nog steeds als zijn ‘mooiste’ vondsten, maar zijn collectie geeft inmiddels een breed beeld van het dierenleven toen het Noordzeegebied nog droog lag. In zijn lezing vertelt Walter hoe die fossielen op het Maasvlaktestrand terecht gekomen zijn, hoe oud ze zijn, waar en hoe je het beste kunt zoeken en hoe hij de vondsten op naam brengt.

Walter Langendoen ontving dit jaar de Van der Lijn-aanmoedigingsprijs omdat hij in korte tijd en met grote inzet een zeer belangrijke collectie ‘Maasvlaktefossielen’ heeft opgebouwd. Hierdoor werd hij een belangrijke motor achter het geologisch-paleontologisch onderzoek in Nederland. Walter leidt fossielen-zoek-excursies op Maasvlakte 2 en maakt zo een nieuwe generatie (waaronder veel kinderen) enthousiast voor strandfossielen.

Juul Rameau
2 augustus 2015: Juul Rameau '101 papavers in één dag'

Voor kunstenaar Juul Rameau was het maken van 101 papaver-etsen een studie naar de verschijningsvorm van de papaver en tegelijkertijd een onderzoek naar de verschillende mogelijkheden binnen de grafische etstechniek om een beeld op de etsplaat te krijgen. Zo ontstond een verzameling ambachtelijke grafiek, getiteld '101 papavers in één dag'. In de lezing vertelt zij over haar fascinatie voor papavers en de bijzondere techniek die zij gebruikt.

Na afloop leidt Juul u rond door haar tentoonstelling in de Haverhorstvestibule van het museum.

Wouter van Steenis
5 juli 2015: Wouter van Steenis 'De zweefvliegen van Rotterdam'

Als lid van de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie begon Wouter van Steenis in het Wittensteinpark in Dordrecht zweefvliegen te vangen en te determineren. Nu, 30 jaar later, is hij ecoloog bij Natuurmonumenten en bestudeert hij in zijn vrije tijd de zweefvliegen van Europa, Noord-Amerika en Australië. Voor de lezing keert hij terug naar het begin: de zweefvliegen van Rotterdam en omgeving. Hoe leven ze en wat vertellen ze ons over de natuur in de grote stad. Na de lezing kunt u mee op een korte excursie door het Museumpark, op zoek naar zweefvliegen.

Iza van Riemsdijk
3 mei 2015: Iza van Riemsdijk 'Vliegenmeppers'

Iza van Riemsdijk verzamelt vliegenmeppers. De eerste kocht zij in 1989 in Japan - een zachtroze in de vorm van een vlinder met een vlinderdasje, met in het handvat een pincetje om de dode vlieg mee op te ruimen. Vijfentwintig jaar later telt haar verzameling ruim 2500 exemplaren uit de hele wereld, want overal waar vliegen (en muggen) voorkomen, wordt gemept. In deze lezing vertelt Iza over de geschiedenis van de vliegenmepper, de ongekende diversiteit aan modellen die haar collectie rijk is, en over vliegen en andere tweevleugelige insecten waar naar gemept wordt. Na afloop van de lezing volgt een rondleiding door de tentoonstelling 'Vliegenmeppers - de collectie Iza van Riemsdijk'.

Iza van Riemsdijk (1958) is als internist/nefroloog werkzaam geweest in de regio Rotterdam (Erasmus MC, Ikazia Ziekenhuis). Als zij niet op reis is (op zoek naar nog meer vliegenmeppers), wandelt ze het Pieterpad of tuiniert ze in haar volkstuin.

Rob van Es
1 maart 2015: Rob van Es ‘De verpletterende schoonheid van het ongeziene’

De wereld onder de microscoop is als een omgekeerd universum. Onbekende details doemen al inzoomend op in dit ‘microversum’. De vormen zijn soms volstrekt afwijkend van wat we ‘in het groot’ gewend zijn te zien. Aan de hand van concrete voorbeelden laat Rob van Es zien hoe eenvoudige en weinig spectaculaire vormen als een varenblad, een stukje mos of een geranium microscopisch kleine binnenwerelden kennen die esthetisch van grote klasse zijn.

Rob van Es is lid van het Nederlands Genootschap voor Microscopie. Zijn esthetische insteek is één benadering. Andere leden zijn vooral gek van het microscopisch instrument of van waterorganismen of van zeldzame kristallen. Rob zal ook kort ingaan op de veelzijdigheid van het genootschap.

Erik Hijweege
1 februari 2015: Erik Hijweege 'Endangered - bedreigde dieren in ijs'

De Rode lijst van de IUCN waarop meer dan 22.000 bedreigde diersoorten staan, inspireerde Erik Hijweege tot het samenstellen van het boek en de expositie ‘Endangered’ (die t/m 29 maart in het museum te zien is). Hiervoor fotografeerde de bevlogen kunstenaar bedreigde diersoorten - diepgevroren in ijs - daarbij gebruik makend van het Natte Collodion Procedé uit 1851. In deze lezing vertelt Erik over de Rode Lijst van IUCN en hoe hij een uitgestorven fotografische techniek inzette om op krachtige en intrigerende wijze aandacht te vragen voor de teloorgang van de biodiverseit. 

Na afloop signeert Erik Hijweege zijn boek en neemt hij u mee om de expositie 'Endangered' te bekijken.

7 december 2014: Windmolenpelikaan-wake

Op de laatste 'Zondagmiddag@' van het jaar doen we wat anders. Geen lezing, maar een 'herdenkingsbijeenkomst' voor een pelikaan. Niet zomaar een pelikaan, maar de roze pelikaan (Pelecanus onocrotalus) die op 24 augustus 2014 door de wieken van een windturbine op de Haringvlietdam bij Hellevoetsluis werd geraakt en daardoor stierf. De onfortuinlijke vogel is inmiddels geprepareerd. Hij is in het weekend van 6 en 7 december, samen met zijn afgehakte vleugel, 'opgebaard' in de sfeervolle Hoboken Salon van het museum. Conservator Kees Moeliker is er zondagmiddag 7 december vanaf 15:00 uur bij om te vertellen over het prepareerproces en de gevaren van windturbines voor vogels.

Daarna gaat de pelikaan weer het depot in, omdat hij te groot is voor de vitrine van 'Dode dieren met een verhaal'. Lees hier meer over het 'Windmolenpelikaan-weekend'.

André van Soest en Kees Moeliker
2 november 2014: Kees Moeliker & André van Soest 'Raamslachtoffers'

Wereldwijd vliegen zich jaarlijks naar schatting miljarden vogels dood tegen glazen ruiten en glazen gevels. Deze raamslachtoffers zijn het onderwerp van een lezing door Kees Moeliker en André van Soest. Kees gaat in op de vraag waarom er zoveel slachtoffers vallen, om welke vogelsoorten het gaat en wat er aan te doen is. Gewapend met de nieuwste wetenschappelijke inzichten, vertelt hij welke oplossingen er zijn, bij u thuis maar ook bij het ontwerpen en bouwen van grote gebouwen. André van Soest vertelt hoe raamslachtoffers hem inspireerden tot een bijzonder fotografie-project: hij fotografeerde de onfortuinlijke vogels, vlak na hun fatale botsing. Met zijn tentoonstelling ('Raamslachtoffers'), die momenteel in Het Natuurhistorisch te zien is, geeft hij deze slachtoffers een podium, een tweede leven, en vraagt hij aandacht voor dit mondiale probleem.

Na afloop van de lezing signeert de fotograaf zijn boek en volgt een rondgang door de tentoonstelling.

Hans Post
5 oktober 2014. Hans Post: 'Schelpen verzamelen, thuis, in het museum en voor in de pan'

Hans Post is honorair-conservator van het museum en al meer dan dertig jaar schelpenverzamelaar. Hij neemt u mee op zijn verzamelreizen naar alle uithoeken van de wereld, maar ook naar het strand van Hoek van Holland waar zijn passie voor schelpen begon. De conservator vertelt hoe je een schelpenverzameling thuis zodanig kan opzetten dat die het predicaat ‘wetenschappelijk’ verdient, en hoe serieuze verzamelaars de malacologie (weekdierkunde) verder kunnen helpen. Ook met aandacht voor uitersten in de schelpenwereld en de culinaire kant van het schelpdier. Met aansluitend een rondleiding door het schelpendepot van Het Natuurhistorisch. [Dit is een activiteit in het kader van het Weekend van de Wetenschap en 'Pop-up Wetenschap'.}

Jelle Reumer
6 juli 2014: Jelle Reumer 'Wildpark Rotterdam'

Het boek 'Wildpark Rotterdam – De stad als natuurgebied' geschreven door Jelle Reumer is een kleine geschiedenis van de stadsecologie en een ode aan de veerkracht van de natuur. Met dit boek als leidraad speculeert hij in deze speciale Zondagmiddag@ lezing met aanstekelijk plezier over de stedelijke natuur van de toekomst en wijst hij op de verrassende evoluties die zich dagelijks onder onze urbane neuzen voltrekken. De tomaat die opschiet langs de tramlijn, de zwaan die een nest bouwt van petflessen, de metromug die de ondergrondse van zijn leven niet verlaat: de stad is een wonderbaarlijk natuurgebied.  

Lezing in het kader van IABR 2014 - Urban by Nature - met na afloop een rondgang door de nieuwe tentoonstelling 'Pure Veerkracht - de stad is ook natuur'.

André de Baerdemaeker en Anjes Gesink
1 juni 2014: Anjès Gesink & André de Baerdemaeker 'Vogels huilen niet'

‘Vogels huilen niet’ is een tentoonstelling en een boek vol indringende portretten van vogels die Anjès Gesink fotografeerde in het Rotterdamse vogelopvangcentrum Vogelklas Karel Schot. De foto’s tonen vogels die direct of indirect door mensen in een benarde situatie terecht zijn gekomen, maar door diezelfde mensenhand weer op de been worden geholpen. In deze lezing vertelt Anjès hoe ze als ‘voedermoeder’ bij het vogelasiel geïnspireerd raakte om dit project vleugels te geven. Als stadsecoloog én voorzitter van Vogelklas Karel Schot speelde André de Baerdemaeker hierbij een belangrijke rol. Hij herkende de kracht van de foto’s van Anjès en moest tegelijkertijd over de behandeling en het welzijn van de zieke vogels waken. André vertelt in deze lezing waarom hij de samenwerking met Anjès aanging en beantwoordt de vragen waarom mensen zich willen inzetten voor vogels in nood, en of het zin heeft om reddeloos verloren vogels een tweede kans te geven. 

Deze zondagmiddaglezing geeft een bijzondere kijk op klein vogelleed in de grote stad, met aansluitend een begeleid bezoek aan de tentoonstelling ‘Vogels huilen niet’. Een activiteit in het kader van IABR - 2014 - Urban by Nature.

Kees Moeliker
4 mei 2014: Kees Moeliker 'Achter de bilnaad van de teek'

In 2012 bundelde Kees Moeliker (conservator van Het Natuurhistorisch) zijn 'stukjes beest' die hij voor NRC Handelsblad schreef in het boek 'De bilnaad van de teek'. Hierin beschrijft de bevlogen bioloog gewone en bizarre beesten, hun onverwachte vormen en opmerkelijke gedrag, maar ook de mensen die ze met passie en volharding bestuderen. Ondertussen schreef de conservator vrolijk verder, over dieren die hem op de een of andere manier boeien, en niet zelden in de museumcollectie belanden. 

Op deze Zondagmiddag@ leest Kees Moeliker voor uit oud en nieuw werk. Ook voor niet-NRC lezers.

drs Norbert Peeters.
6 april 2014: Norbert Peeters 'Plantaardige monsters'

Iedereen die een keer op z’n knieën tussen de witte klavers op zoek ging naar een ‘klavertje vier’, was eigenlijk een plantaardige mutant op het spoor. Men weet pas kort dat het hier niet zozeer gaat om een brenger van geluk, maar om een misvorming. Dat is ook niet zo vreemd: vaak merk je misvormingen bij planten niet eens op. De enkeling die wel onze aandacht trekt is vaak weinig aanstootgevend en roept niet dezelfde reacties op als misvormde dieren en mensen. 

Ondanks hun ogenschijnlijke onopvallendheid hebben deze misvormingen een grote invloed gehad op de opkomst van de botanische wetenschappen en de ontdekking van de evolutietheorie. Deze invloed begon bij de bekende Zweedse botanist Carolus Linnaeus, die voor het eerst de natuurlijke wereld indeelde in een groot systeem van rijken, klasses, geslachten en soorten (Systema Naturae, 1735). De ontdekking van een mutant van het vlasbekje (Linaria vulgaris) bracht hem bijna tot waanzin. Deze vondst was volgens hem niet minder merkwaardig, dan wanneer een koe zou bevallen van een kalf met een wolfskop. Hij ging zelfs zo ver om deze planten in te delen onder de naam peloria, Grieks voor ‘monsters. 

In deze lezing kijkt Norbert Peeters naar de merkwaardige en verstrekkende invloed die plantaardige monsters hebben gehad op de opkomst van de evolutietheorie en het denken van grote wetenschappers, zoals Carolus Linnaeus, Charles Darwin, Gregor Mendel en Hugo de Vries.

Norbert Peeters studeerde Wijsbegeerte aan de Universiteit Leiden en doceert filosofie aan de Haagse Hogeschool. Samen met Wouter Oudemans werkt hij aan boek over botanische filosofie.

Kees Heij, Haruku, 1995.
2 maart 2014: Kees Heij '20 jaar tussen de Molukse grootpoothoenders'

Kees Heij, een Rotterdamse bioloog, al vele decennia nauw betrokken Het Natuurhistorisch, startte in 1994 een onderzoek naar de (broed)biologie van het Moluks grootpoothoen (Eulipoa wallacei). Bijna twee jaar lang leefde hij letterlijk tussen deze vogels op het eiland Haruku nabij Ambon in Indonesië. Hij bestudeerde hun unieke gedrag waarbij het wijfje ’s nachts een diepe tunnel in het zand graaft, haar uitzonderlijk grote ei daarin legt, het gat gedeeltelijk dicht gooit om vervolgens terug naar haar leefgebied in bergbossen op een ander eiland te vliegen. Uiteindelijk volgde dr Heij twintig jaar lang het wel en wee van deze zeldzame vogels en hun relatie met de lokale dorpsbevolking die de eieren al sinds mensenheugenis oogst. In zijn lezing, ter gelegenheid van een kleine tentoonstelling in het museum, maakt hij de balans op van twintig jaar onderzoek naar deze mysterieuze tropische vogel.

Na afloop bezoek aan de tentoonstelling ‘Momoa – kleine vogel, groot ei’.

dr Wim Backhuys
2 februari 2014: dr Wim Backhuys 'Leven en werk van Job Baster' (met filmvertoning)

In het Havenpark van Zierikzee staat een bescheiden beeldje van Job Baster, de huisarts die van 1711 tot 1775 in deze plaats woonde en werkte. Bijna niemand weet meer wie hij was. Zelfs niet in Zierikzee - en dat terwijl hij als eerste het Zeeuwse onderwaterleven beschreef in zijn tweedelige boek ‘Natuurkundige Uitspanningen’ (1763). Honderdvijftig jaar lang is dat boek een ware bijbel voor biologen geweest. Zo is Baster de ontdekker van het zogeheten Basters drijfslakje [Heleobia stagnorum, (Gmelin 1791)] in het Kaaskenswater in Zierikzee, en introduceerde hij de goudvis in Nederland.

Bioloog en Basterkenner dr Wim Backhuis (in 1969-1972 directeur van het Natuurhistorisch Museum Rotterdam) vertelt in deze lezing over leven en werk van deze vergeten onderzoeker. Na afloop vertonen we de documentaire ‘De Bijbel van Baster’ (2013, 30 minuten), geregisseerd door Jeanette Parramore. In de film is een geslaagde verbinding gelegd tussen deze achttiende eeuwse biologisch onderzoeker en de huidige betekenis van zijn werk.

Linda Alewijnse
1 december: Het na-apen van handtekeningen

Waarom maken mensen de handtekening van een ander na? Imitatie zorgt er voor dat een ander op het verkeerde been wordt gezet. Dat kan bijvoorbeeld door aanpassingen in uiterlijk, gedrag, geluid of geur. Dit komt voor bij mensen, dieren en planten. Bij het imiteren of vervalsen van een handtekening komt heel wat kijken. Linda Alewijnse is forensisch handschriftonderzoeker. Waar let zij op bij het onderzoeken van een betwiste handtekening? In haar lezing gaat zij in op kenmerken in een handtekening die de misleider kunnen verraden. Voor Linda is de natuur daarbij een belangrijke inspiratie- en informatiebron.

Linda Alewijnse MSc studeerde biologie in Leiden en forensic science in Amsterdam. Sinds 2009 is zij werkzaam bij het Nederlands Forensisch Instituut.

dr Arthur Decae
3 november: Het mysterie van de valdeurspin

Arachnoloog dr Arthur Decae heeft een speciale belangstelling voor ‘primitieve’ dieren. Dat zijn dieren die in de loop van hun evolutie nauwelijks zijn veranderd. Op de foto zijn het oesters die vooral zijn gastronomische belangstelling hebben. In zijn werk zijn het valdeur-spinnen. Valdeurspinnen zijn mysterieuze beestjes die er een oeroude manier van leven op na houden. Ze graven holletjes in de grond die zijn afgedekt met een bijna onzichtbaar dekseltje (de valdeur). Alle spinnen in de tuin, de schuur en de kelder stammen af van spinnen die leefden als valdeurspinnen. Het is niet gemakkelijk je voor te stellen dat kruisspinnen, die in hun web haast vrij in de lucht zweven, afstammen van ondergronds gravende oer-spinnen. Om een goed beeld van de evolutie van spinnen te krijgen is het belangrijk te weten hoe de eerste spinnen hebben geleefd en om dat te weten is kennis van valdeurspinnen nodig. 

Omdat valdeurspinnen in hun onzichtbare holletjes moeilijk te vinden zijn, weten biologen nog niet veel van ze af en is het mysterie van de valdeurspin nog lang niet opgelost. In zijn lezing tilt Arthur Decae, honorair onderzoeksmedewerker van Het Natuurhistorisch, een tipje van de sluier op.

Menno Schilthuizen. (Joris van Alphen)
6 oktober: De schoonheid van (a)symmetrie 

Prof.dr Menno Schilthuizen legt uit dat veel dieren op het eerste gezicht symmetrisch gebouwd lijken, maar dat niet zijn. Van buiten en zeker van binnen zijn er allerlei asymmetrieën, die bovendien nog eens kunnen voorkomen in slechts een of beide spiegelbeeldvormen. In deze lezing (met demonstratiemateriaal uit de museumcollectie) gaat professor Schilthuizen in op het belang en de mysteries van spiegelbeelden in de natuur. Over slakken, platvissen en gespiegelde mensen. 

Deze lezing vindt ook plaats in het kader van 'Pop-up wetenschapper' in het Weekend van de Wetenschap. Toegang, daarom, met een geldig entreebewijs van het museum (geen extra kosten).

 

Dick Mol
1 september: De reconstructie van de Yukagir Mammoet 

Opnieuw heeft Dick Mol een compleet mammoetkadaver opgegraven uit de eeuwig bevroren bodem van Siberië. Deze nieuwe vondst, gedaan door schoolkinderen, is onderzocht door een internationaal team van wetenschappers, onder leiding van Dick Mol, honorair onderzoeker van Het Natuurhistorisch. Met moderne onderzoekstechnieken is een schat aan nieuwe gegevens over de biologie van de wolharige mammoet 'uit het ijs gekomen'.

In zijn lezing bespreekt Dick Mol de evolutiegeschiedenis van mammoeten en hij doet uitvoerig verslag van de vier expedities die nodig waren om het gehele kadaver te bergen en de resultaten van het onderzoek. Alle wetenschappelijke gegevens zijn gebruikt om samen met Remie Bakker, beeldend kunstenaar uit Rotterdam, een levensechte reconstructie van deze mammoet te maken. Deze zogenoemde Yukagir Mammoet trok in Japan in korte tijd miljoenen bezoekers.

‘Mister Mammoth’ toont in zijn lezing unieke, originele foto’s van de expeditie, het onderzoek en het reconstrueren van het prehistorisch zoogdier. Na afloop rondleiding door de tentoonstelling ‘Kijk wat ik gevonden heb!’ – 30 jaar Werkgroep Pleistocene Zoogdieren.

 

André Slupik
2 juni 2013  Wat is een ammoniet?

Geoloog André Slupik vertelt in deze lezing over ammonieten – fossielen die dankzij de enorme aantallen waarin ze gevonden worden, grote bekendheid genieten. Maar wat is een ammoniet eigenlijk? Het zijn inktvisachtige dieren die 415 miljoen jaar geleden verschenen en 65 miljoen jaar geleden uitstierven, samen met de dinosaurussen. In die bloeiperiode kwamen ze massaal in de toenmalige zeeën voor. In de lezing gaat de spreker in op de bouw van de ammonietschelp, de functionele morfologie, en de evolutie en rijkdom aan vormen binnen deze groep. Ook verwantschappen met andere inktvisachtigen komen aan bod.

Aansluitend is er een rondleiding door de tentoonstelling Opgevist Opgeraapt Uitgehakt waar bijzondere ammonieten te zien zijn.

Alexander Reeuwijk
5 mei 2013 Alfred Russel Wallace: uit Darwin’s schaduw

Alfred Russel Wallace (1857-1913) is vooral bekend omdat hij een eigen evolutietheorie formuleerde die sterk leek op die van Charles Darwin. Daardoor voelde Darwin zich gedwongen om diens eigen, reeds verder ontwikkelde, theorie eerder te publiceren. Dit jaar is het 100 jaar geleden dat de Britse ontdekkingsreiziger en natuurvorser stierf. Het project ‘Wallace 100’ geeft hem de eer die hij verdient en trekt hem uit Darwin’s schaduw. Ter voorbereiding van een nieuw boek reisde schrijver Alexander Reeuwijk in het voetspoor van Wallace door Indonesië. Hij vertelt over zijn reiservaringen en over het leven en werk van deze opmerkelijke natuurvorser.

Na afloop signeert Alexander Reeuwijk zijn boek ‘Darwin, Wallace en de anderen’.

 

Kees Heij.
7 april 2013  De huismus in Rotterdam: opkomst en ondergang

Als geen andere kent Kees Heij het wel en wee van de huismus in Rotterdam en omstreken. Hij promoveerde in 1985 op een onderzoek naar de verschillen tussen huismuspopulaties in de stad, in buitenwijken en op het platteland. Dat was in de tijd dat mussen nog overal in grote aantallen voorkwamen, en niemand belangstelling had voor het straatschoffie onder de vogels. Maar nu, ruim 25 jaar later, zijn er complete wijken waar geen huismus meer te zien is. Waar leven ze nog in Rotterdam, wat zijn de mogelijke oorzaken van de dramatische afname, en is een stad zonder mussen nog wel ‘gezond’? Met aanstekelijk enthousiasme vertelt Kees Heij over zijn onderzoek dat nu actueler is dan ooit.

Met tips om huismussen naar uw tuin of balkon te lokken.

 

Joris van Alphen
3 maart 2013  Op expeditie naar Borneo 

In het hart van Borneo ligt de Kinabalu, de hoogste berg tussen de Himalaya en Nieuw Guinea. Boven op deze tropische reus bevindt zich een onwaarschijnlijke wereld van bijna permanente mist, regen en wind. Op dit ecologische eiland van kou en nattigheid ontstond een unieke soortenrijkdom, waarvan de oorsprong een groot mysterie is. In september 2012 vertrok een team van 40 wetenschappers van Naturalis en Sabah Parks op expeditie om het geheim van de berg te ontrafelen. Fotograaf en bioloog Joris van Alphen was erbij om verslag te doen voor National Geographic. 

In zijn lezing vertelt hij over de expeditie en toont hij zijn unieke foto’s van lichtgevende paddenstoelen, vleesetende reuzenplanten, ultrasoon kwakende kikkers en nog meer tropische biodiversiteit.

Erwin Kompanje
3 februari 2013  De geschiedenis van aangeboren afwijkingen bij mens en dier

Medisch-historicus Erwin Kompanje maakt een rondgang door de geschiedenis van het denken over aangeboren afwijkingen van mens en dier, ruim geïllustreerd met afbeeldingen uit oorspronkelijke literatuur en verlevendigd met originele ‘gedrochten’ uit de museumcollectie.

Aangeboren afwijkingen bij mens en dier hebben altijd verbijstering, verwondering maar ook verontrusting gebracht. Zij werden in vorige eeuwen gezien als een straf van God voor onzedig gedrag of het effect van geestelijke of lichamelijke trauma’s die de zwangere vrouw overkwam. Tussen 1500 en 1800 liepen fantasie en werkelijkheid door elkaar. Pas na 1850 werden de afwijkingen meer biologisch geduid en medisch verklaard. 

2 december 2012  Nomaden van de oceaan

Lex van Groningen (fotograaf en natuurgids) reist sinds 2006 jaarlijks naar Antarctica om albatrossen en stormvogels te fotograferen. Zijn fotowerk wordt momenteel onder de titel 'Nomaden van de oceaan' in Het Natuurhistorisch tentoongesteld. In deze lezing vertelt hij over verschillende momenten in het leven van deze 'buissnaveligen'. Dat leven speelt zich meestentijds af op zee, waar ze vliegen eten en rusten. Bij de lezing vertoont Lex de mooiste foto's.

4 november 2012  Winterswijk aan Zee

Jelle Reumer (directeur Het Natuurhistorisch en hoogleraar paleontologie Universiteit Utrecht) hakt en graaft al jaren naar fossielen in de steengroeven van de Achterhoek. De vondsten leveren het bewijs dat Winterswijk 240 miljoen jaar geleden aan zee lag. Wat was dat voor een zee, en welke dieren spoelden daar aan op het strand? Met aansluitend een rondgang door de tentoonstelling ‘Opgeraapt Opgevist Uitgehakt’ waar (bijna) alle fossielen uit de Nederlandse bodem te zien zijn.

7 oktober 2012  Dode dieren met een verhaal

Kees Moeliker (eendenman en conservator van Het Natuurhistorisch) wist in de afgelopen twintig jaar diverse dode dieren aan de collectie van het museum toe te voegen die al spraakmakend waren of dat werden. Het begon met een dode woerd die langdurig door een soort- en seksegenoot werd ‘verkracht’ en de serie eindigde (voorlopig) met de enige echte Tweedekamermuis die - met de val die haar noodlottig werd - het Binnenhof werd uitgesmokkeld. Met deze en andere museumstukken binnen handbereik vertelt hij hoe en waarom ze beroemd geworden zijn.

2 september 2012  Muur- en putplanten

Remko Andeweg (stadsbotanicus, Bureau Stadsnatuur Rotterdam en conservator planten Het Natuurhistorisch) begon in 1991 met het in kaart brengen van de Rotterdamse muurplanten. Sindsdien houdt hij de muurflora nauwgezet in de gaten, maar ook andere stenige stadsmilieus als straten vooral steenglooiingen (gekantelde muren) hebben zijn warme belangstelling. Zelfs straatputten kunnen bijzondere wilde planten herbergen. De stadsbotanicus vertelt erover met aanstekelijk enthousiasme en laat er historische herbariumplanten bij zien. Met na afloop een wandeling langs een paar begroeide kademuren in het Scheepvaartkwartier.

5 augustus 2012  Passie voor vleermuizen

Niels de Zwarte (batman en hoofd Bureau Stadsnatuur) komt eigenlijk pas tot leven wanneer de duisternis intreedt. Dan ontwaken de vleermuizen – zijn geliefde diergroep. Met de passie van een liefhebber en de kennis van een professionele onderzoeker vertelt hij over de biologie van vleermuizen, hun levenswijze en hun voorkomen in de stad. Telt Rotterdam echt negen soorten? Zitten ze ook bij u op zolder? Drinken ze bloed?

1 juli 2012  Sprinkhanen in stad en haven

Mark Grutters (ecoloog, Bureau Stadsnatuur) geeft een sneak preview van de op stapel staande ‘Atlas van de sprinkhanen van Rotterdam’. Welke soorten vinden we in stad en haven, waar precies en hoe weten we dat? Met de inside story van de ontdekking van de kiezelsprinkhaan op de Kop van Zuid, en - uit het museumdepot - opgeprikte exemplaren om deze insecten beter te leren kennen. Wees gerust: er worden geen gefrituurde sprinkhanen geserveerd.

3 juni 2012  Liquid Files

Egied Simons (beeldend kunstenaar) exposeert live projecties van biologisch materiaal in de Van Roonzaal van Het Natuurhistorisch t/m 22 juli. Als aanvulling op de oneindig scherpe en wonderschone ‘real time’ projecties van spinrag, vliegenpootjes, stuifmeel en lichaamssappen, vertoont hij op deze Zondagmiddag@ ook levende (!) organismen. Met uitleg over zijn zelf ontwikkelde technieken. Kees Moeliker, conservator van het museum, waakt over het dierenwelzijn.

6 mei 2012  Vogelzang

Garry Bakker (ecoloog en angry birder, Bureau Stadsnatuur) vertelt waarom vogels zingen, welke soorten absolute zangkampioenen zijn terwijl andere vogels slechts krassen en kwaken, en hoe je met het vrolijke gefluit broedende vogels in kaart kan brengen. Met aansluitende zangvogelexcursie door het Euromastpark. Tjiftjaf, groenling en zwartkop gegarandeerd.